Τετάρτη, 29 Απριλίου 2009

ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΑΓΟΡΑ, ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Επί τέλους!! Η διεθνής ακαδημαική κοινότητα αποφάσισε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να αναζητήσει τα πραγματικά αίτια της μεγάλης οικονομικής κρίσης. Εδώ και μήνες επιμένω πως την κρίση δεν την προκάλεσαν οι ασύδοτες, υποτίθεται, ελεύθερες αγορές. Αλλά οι παράλογες και αμελέτητες κινήσεις του δημοσίου. Βρήκαν ευκαιρία όμως οι χρεοκοπημένοι ακαδημαικά και ιδεολογικά κρατιστές να αναζητήσουν την εκδίκησή τους. Την οποία και πήραν, φορτώνοντας στην εύπιστη κοινή γνώμη την συμπλεγματική τους άγνοια.

Αρκετοί εδώ στην Ελλάδα με ειρωνεύτηκαν. Σαν δογματικό υποτίθεται οπαδό του νεοφιλελευθερισμού. Κλείνοντας τα μάτια βέβαια στην πραγματικότητα. Που δεν ταίριαζε με τις γνώσεις και τις αντιλήψεις τους. Η ώρα της αλήθειας όμως δεν θα αργούσε να έλθει. Και δικαιώνεται πάντα αυτός που μένει κοντά στην πραγματικότητα. Μη ξεπουλώντας αυτό που πραγματικά συμβαίνει για να χαιδέψει αυτιά και να προωθήσει ένα φτηνό λαικισμό.

Πριν από λίγες εβδομάδες λοιπόν δημοσιεύθηκε από το έγκυρο Ινστιτούτο Χούβερ των Ηνωμένων Πολιτειών μιά καινούργια και πλήρης σχετική μελέτη. Που καταρρίπτει απόλυτα τον μύθο των ένοχων, υποτίθεται, ελεύθερων αγορών*. Ο John B. Taylor εκλαικεύει με επιτυχία ένα τεράστιο ερευνητικό υλικό κι αποδεικνύει, με πίνακες, στατιστικά στοιχεία και κατανοητές αναλύσεις τον ολέθριο ρόλο των κυβερνήσεων, μέσα από τον μοχλό του παρεμβατισμού στην οικονομία. Περίπου τις ίδιες ημέρες ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Στανφορντ Thomas Sowell παρουσίασε το καινούργιο του βιβλίο, «The Housing Boom and Bust» (Basic Books, 2009). Διεξοδικά και με σαφή επιχειρήματα αποδεικνύει πως οι κυβερνητικές παρεμβάσεις στην αγορά των ακινήτων προκάλεσαν την άνευ προηγουμένου οικονομική καταστροφή.
Η ειρωνεία είναι πως οι ίδιοι βουλευτές και γερουσιαστές που σήμερα κατηγορούν Τράπεζες και χρηματιστές για την απίστευτη οικονομική καταστροφή ψήφιζαν νόμους και πίεζαν για τις πολιτικές ακριβώς εκείνες που οδήγησαν την αμερικανική οικονομία στην κατάρρευση και τις αγορές όλης σχεδόν της γής στο χείλος του γκρεμού. Με στόχο την καλοπροαίρετη πολιτική της «στέγης σε όλους» το αμερικανικό πολιτικό σύστημα εργάσθηκε με πάθος ώστε οι στεγαστικές Τράπεζες της χώρας να προχωρήσουν – κάποιες μάλιστα να υποχρεωθούν – σε εκδόσεις αφερέγγυων δανείων. Αναπόφευκτα, η πτώση των τιμών των ακινήτων τίναξε στον αέρα το σύστημα συμπαρασύροντας ολόκληρο τον Τραπεζικό – χρηματοπιστωτικό τομέα που είχε επενδύσει πάνω στην βιωσιμότητα αυτών των δανείων.
Σύμφωνα με τον γνωστό οικονομολόγο Allan Meltzer, τα μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου θα πρέπει να μελετήσουν τις αναλύσεις αυτές αντί να αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους σε λάθος περιοχές. Αν κι από παντού μας βομβαρδίζουν με μηνύματα πως η κρίση προήλθε από την αποτυχία των ελεύθερων αγορών, πως πρόκειται δηλ. για μιά κρίση του ίδιου του καπιταλισμού, έρχεται τώρα μιά λεπτομερής κι’ αδιαμφισβήτητη ανάλυση να αποδείξει πως όλα αυτά είναι ανοησίες. Σύμφωνα με τον αρθογράφο του περιοδικού Forbes, Peter Robinson, η μελέτη ειδικά του Taylor αποδεικνύει πως δεν απέτυχαν οι αγορές, αλλά η κυβέρνηση και το κράτος.
Η παλιά συνεργάτης επίσης του Milton Friedman – που μαζί του έγραψε το βραβευμένο βιβλίο για το κράχ του ’30, και που οδήγησε και στο βραβείο Νόμπελ - Anna Schwartz** σημειώνει πως αν ένα τέτοιο βιβλίο είχε γραφτεί μετά την περίφημη οικονομική κρίση του μεσοπολέμου «τώρα ίσως δεν θα αντιμετωπίζαμε την μεγαλύτερη ίσως οικονομική καταστροφή της ιστορίας». Ο Taylor εξηγεί πως μια ασυνήθιστα χαλαρή νομισματική πολιτική – κόντρα σε κάθε αντίληψη νεοφιλελευθερισμού που επιτάσσει, και κατηγορείται μάλιστα συνήθως γι’ αυτό, ακριβώς τα αντίθετα βοηθήθηκε η κρίση να αποκτήσει ισχύ και επιτάχυνση. Τα επιτόκια κατακρημνίσθηκαν, με ευθύνη των κεντρικών κρατικών τραπεζών, αδικαιολόγητα από τα συνήθη επίπεδά τους. Αποδεικνύει με στοιχεία την αλληλεπίδραση χαμηλών επιτοκίων με τα στεγαστικά θαλασσοδάνεια και πως η πλημμυρίδα αυτών των εγκρίσεων διόγκωσε το τραπεζικό ρίσκο. Στις ΗΠΑ ιδιαίτερα η τάση αυτή ενισχύθηκε ιδιαίτερα από τα κυβερνητικά προγράμματα ενθάρρυνσης της απόκτησης κατοικίας από όλους, ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη και της ικανότητάς του αποπληρωμής των δανείων αυτών.
Για το μέλλον ο Taylor προβάλλει μια σειρά από πολιτικές περιορισμού των δημοσίων παρεμβάσεων στις οικονομικές αγορές που θα αποκλείσουν την εμφάνιση στο μέλλον παρόμοιων προβλημάτων και δυσλειτουργιών. Ζήτημα όμως προκαλούν και οι τεράστιες δημόσιες δαπάνες που πολλές κυβερνήσεις υιοθετούν, οι ΗΠΑ ανάμεσά τους, για την αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων. Οι αλόγιστες παροχές σε Τράπεζες και ιδιωτικές επιχειρήσεις, όπως η ελληνική εφεύρεση της 100% κάλυψης δανείων κατοικίας, προμηνύουν νέες φούσκες για το μέλλον. Το κράτος κάνει τα ίδια ακριβώς λάθη. Με τις πολιτικές που προκάλεσαν την κρίση επιχειρούν κάποιοι να την καταπολεμήσουν!!

Μιά τέτοια επιδρομή στα δημόσια ταμεία οδηγεί σε νέες φορολογίες. Και ουσιαστικά στην οριστική διάλυση των οικονομιών. Οπως ορθότατα επισημαίνει ο γνωστός θεωρητικός των οικονομικών της προσφοράς Arthur B. Laffer σε μιά σοβαρή καινούργια του δουλειά***, οι μεγάλοι φόροι θα ανατρέψουν την λογική ανάπτυξης των ΗΠΑ των τελευταίων εικοσιπέντε ετών. Ολόκληρος ο κόσμος υιοθέτησε τις πολιτικές αυτές και τα αποτελέσματα φάνηκαν σε όλα τα επίπεδα. Χαμηλοί φόροι, περισσότερες ελευθερίες στην αγορά και ορθολογική πολιτική στον τομέα της κυκλοφορίας του χρήματος υπήρξαν τα εργαλεία που οδήγησαν στην μεγαλύτερη ανάπτυξη της ιστορίας της ανθρωπότητας.
Ανατρέποντας τις πολιτικές αυτές η πορεία θα είναι προς την παρακμή. Κι όχι προς την έξοδο από την κρίση και την ευημερία. Η ελπίδα είναι το μήνυμα να ακουσθεί. Και να μην κυριαρχήσουν τα καταστρεπτικά συνθήματα για χρεοκοπία δήθεν του καπιταλισμού.

________________________________
*John B. Taylor, «Getting Off Track: How Government Actions and Interventions Caused, Prolonged, and Worsened the Financial Crisis» (Hoover Institution Press, 2009)
** «The Great Contraction, 1929–1933»
*** Με τους Stephen Moore , Peter Tanous. «The End of Prosperity: How Higher Taxes Will Doom the Economy--If We Let It Happen». Threshold Editions, 2008

11 σχόλια:

  1. Η οικονομική κρίση δεν προκλήθηκε μόνο απο την χορηγία δανείων σε αφερέγγυα πρόσωπα, αλλά και απο την πακετοποίηση και εκποίηση των ενυπόθηκων αυτών δανείων σαν επενδυτικά ομόλογα. Τα ομόλογα αυτά καθώς επίσης και credit derivatives στα οποία επενδύθηκαν δισεκκατομύρια ανύπαρκτων χρημάτων σχημάτισαν ένα στρώμα χιονιού που με το πρώτο τρίξιμο της κτηματαγοράς δημιούργησε μία χιονοστιβάδα. Είμαι κάθετα εναντίον του κρατικού παρεμβατισμού στιν οικονομία και πιστεύω ότι το μόνο ρόλο που πρέπει να έχει το κράτος είναι αστυνόμευση και προστασία έναντι απατεώνων. Το αστείο είναι οτι εκεί που έπρεπε να επέμβει, απέτυχε. (βλέπε Madoff etc)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σχεδόν χαιρέκακο μεν αλλά ενδιαφέρον κείμενο, μερικά παραδείγματα νόμων ή άλλων παρεμβάσεων των κυβερνήσεων των ΗΠΑ που επηρέασαν την αγορά κατοικίας, θα το “έδενε” περισσότερο .

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Δεν καταλαβαίνω σε τι αναφέρεται αυτό το κείμενο, τι καπιταλισμούς που απέτυχαν ή δεν απέτυχαν, ή τι ελεύθερες αγορές έκαναν το ίδιο - και κουραφέξαλα θα συμπλήρωνα. Αυτό είναι το ζητούμενο;

    Το πρόβλημα δεν είναι ότι επικράτησε η ίδια λογική όπως και το 1929, ότι αγοράζω οτιδήποτε σήμερα επειδή θα μπορέσω να το πουλήσω ακριβότερα αύριο; Δηλαδή πτώχευσε άλλη μια φορά η λεγόμενη "οικονομία (ή αγορά αν θέλετε) της απληστίας";

    Η "ελεύθερη αγορά" δεν ήταν εκεί; Γιατί δεν αντέδρασε και τι εξασφαλίζει ότι πάντα θα λειτουργεί με τρόπο που να επιφέρουν ικανοποιητικές ισορροπίες; Τι είναι, από τον θεό έρχεται; Δεν είναι αποτέλεσμα των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων οι οποίες πάντα μπορούν να στραβώσουν και να μην πάνε στην επιθυμητή κατεύθυνση;

    Δεν ξέρω ακριβώς τα στοιχεία αλλά αν πράγματι το Αμερικάνικο κράτος ενθάρρυνε τα δάνεια κατοικίας προς αφερέγγυους, που αν το έκανε κανονικά πρέπει και να τα εγγυάται ως κοινωνική πολιτική, η αγορά γιατί δεν αντέδρασε με υγιή τρόπο και δεν είδε τους προφανείς κινδύνους αλλά αντίθετα επένδυσε ανεξέλενκτα πάνω σε αυτά ώστε να ακούμε δηλώσεις του στιλ η "απληστία είναι καλό πράγμα", τουλάχιστον για ένα διάστημα... και μετά το χάος;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Mr. Adrianopoulos is correct.

    Misguided and/or populist government intervention (low interest rates, Fanny Mae and Freddie Mac implicit guarantees, mandates to force risky loans, preferential tax treatment of mortgage debt) certainly bears most of the responsibility for creating the real estate bubble.

    However, the bursting of that bubble would have not dragged the banking sector into it’s current predicament, were it not for another significant government intervention into markets: The way government, under socially managed capitalism, engineers private banks through FDIC insurance.

    What is currently a bank in America and many parts of the developed world? It is an institution where businessmen put an X sum of their own money and then borrow about 15X from depositors to invest, while taxpayers (the government) guarantee the depositor’s capital through FDIC insurance. This severely distorts the natural risk/reward necessary for financial markets (or any market for that purpose) to work effectively. It predictably encourages bank management to take excessive risks since the bank managers can reap the rewards from investing 16X but can only loose X, 15X potentially being footed by the taxpayers.

    Regardless of how mortgage backed securities were repackaged many times over and resold, any person with even superficial knowledge of financial matters would have known that the value of these securities was heavily dependent of the value of the underlying real estate; and that any significant decline in real estate values would have rendered these securities worthless. In a few words, the risk inherent in investing into such instruments was obvious.

    Of course the, let’s say, French style solution to rectifying this risk/reward asymmetry would be to subject banks to further intervention with additional government oversight to now monitor the details of how banks invest theirs and the depositors’ money. But government is an ineffective businessman and also government’s intervention into private businesses relies on the, always hoped for but hardly present in practice, goodwill of government bureaucrats who have little to gain, personally, from succeeding in their regulatory mission while they have lots to gain from corruption. So the French style solution inevitably leads to more failures and corruption, which in turn will lead to public calls for further and further intervention until banks are essentially nationalized.

    The more liberal solution would be to, if not abolish FDIC insurance completely, at least scale it back (say guarantee only 75% of deposits) so that a market for bank safety develops. Personally, I have never bothered finding out the financial soundness of a bank when making deposits. Why? Because it was FDIC insured anyway and, of course, the banks that engaged in the riskier investments could afford to pay slightly better interest. So I put my money there leaving the taxpayer on the hook.

    Under the more liberal regime, some banks would choose to increase their reserve to bank money ratios in order to attract investors seeking security or even eliminate fractional reserve banking and replace it with 100%-reserve banking, more like money market mutual funds. That would also provide more choices for depositors on the risk/reward spectrum. Insurance companies could also step in and further guarantee some deposits, for a premium of course, commensurate to the risk taken.

    The immediate reaction of many citizens would be to lament that they do not have the time and expertees to evaluate a bank, it’s ratio of bank money to reserves etc. how safe the bank is, how safe the extra insurance offered may be etc. The good news is that they do not have to. If a market for bank safety forms, a market for bank evaluation and advice will also form; from fee based money managers to financial magazines that can be bought for 4 euro per copy offering advice. Perhaps even the government could also have a limited role in simply evaluating banks and publishing a report. Of course, this again would be an opportunity for corruption, but certainly less so than direct government oversight of banking operations since government would have a much more limited role and would also have to compete with private evaluators.

    In any case, I wish Mr. Adrianopoulos luck, since he seems one of the few people who could inject a refreshing modern way of thought into the Greek collectivist quagmire.

    E. V.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. "It predictably encourages bank management to take excessive risks since the bank managers can reap the rewards from investing 16X but can only loose X, 15X potentially being footed by the taxpayers."

    That leaves -in most cases- another 40-45X (give or take) to be explained, and methinks you guys are seriously starting to run out of blame-state-interventionism options.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Κύριε Ανδριανόπουλε,

    Γνωρίζετε πολύ καλά ότι τα αμερικανικά στεγαστικά δάνεια λίγη ζημιά μπορούν να προκαλέσουν στην διεθνή οικονομία, αν οι τράπεζες, οι χρηματηστηριακές κτλ δεν τα πακετάρουν και τα μετατρέψουν σε ωρολογιακές βόμβες.

    Οι quants και οι managers τους που στηρίχτηκαν σε εξισώσεις σαν αυτή του David X. Li (Gaussian copula function), αυτοί ευθύνονται για την ζημιά. (ή, κατά άλλους, η κυβέρνηση των ΗΠΑ και η FED, που δε τους σταμάτησαν)

    Αυτή τη φορά όμως αυτοί, οι τράπεζες, ήταν και οι μεγάλοι χαμένοι, με αποτέλεσμα να αναγκαστούν να δεχθούν χρήματα σωτηρίας...

    απο τις κυβερνήσεις!

    http://www.wired.com/techbiz/it/magazine/17-03/wp_quant

    A.L.
    Tokyo

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Έχετε όλοι δίκιο - μέχρι ένα σημείο.

    Επειδή ζω στις ΗΠΑ και τον καιρό της "φούσκας" εργαζόμουν ως ασφαλιστής και σύμβουλος αμοιβαίων κεφαλαίων, σας λέω ότι ξεχνάτε τον παράγοντα "νοοτροπία".

    Η πλειοψηφία (πάνω από 90%) των πελατών μου ήταν ξετρελαμένοι με την όλη ιδέα της αγοράς ακινήτου και της ανατίμησης των αξιών των ακινήτων. Τους έλεγα (δεν ήμουν ο μόνος), ότι "παίζουν με τη φωτιά" όταν υπάρχει μόνο paper profit, αλλά όταν έχεις να κάνεις με γενικές νοοτροπίες συνήθως χάνεις τη μάχη.

    Υπάρχουν πολλές "ευκαιρίες" στην αγορά, ωστόσο, οι άνθρωποι ΔΕΝ τις εκμεταλλεύονται διότι φοβούνται. Ο φόβος αντισταθμίζει την "απληστία" (fear balances greed).

    Κατά τις τελευταίες όμως δεκαετίες, καλλιεργήθηκε η νοοτροπία των δικαιωμάτων σε παροχές και εύκολη ζωή (entitlements). Όλοι νομίζουν ότι έχουν Δικαιώματα, αλλά κανείς δεν πιστεύει πια ότι έχει και Υποχρεώσεις. Αυτή η νοοτροπία θα εξακολουθεί να οδηγεί σε τυχοδιωκτικό κερδοσκοπισμό, ανεξάρτητα από το επιτόκιο της Fed ή οποιουδήποτε άλλου φορέα.

    Βλέπετε, όταν τα επιτόκια ήταν υψηλά, υπήρχαν και τότε φούσκες... οπότε δεν μπορεί κανείς να κατηγορεί μόνο το κράτος ή μόνο τον ιδιωτικό τομέα ή και τους δύο για το "που θα βάλουν τα επιτόκια". Εάν εξακολουθήσει αυτό, τότε θα εξακολουθούμε κι εμείς να κατηγορούμε τους ίδιους, ανεξάρτητα από το επιτόκιο και τις όποιες εγγυήσεις... (εάν το κράτος αποσύρει τις εγγυήσεις, τότε θα κατηγορούμε το κράτος για προαγωγή της φούσκας των τοκογλύφων ή άλλου είδους κερδοσκόπων).

    Εκείνος που πρέπει να κατηγορηθεί εξίσου είναι ο ίδιος ο Καταναλωτής. Η λογική των νέων ζευγαριών "θα αγοράσουμε σπίτι 400.000 δολάρια επειδή είμαστε όμορφοι και το δικαιούμαστε και πρέπει να ζούμε όπως οι διαφημίσεις στην τηλεόραση" θα δημιουργεί πάντα προβλήματα, ανεξάρτητα από τα επιτόκια ή τις όποιες εγγυήσεις.

    Κάποτε θα πρέπει να σταματήσουμε να ενοχοποιούμε το μπάρμαμ που σερβίρει το αλκοόλ (Τράπεζα), τον παρασκευαστή που το παράγει σε χαμηλές τιμές (Fed) και να αρχίσουμε να αποδίδουμε ευθύνες και στο μεθυσμένο (δική του η επιλογή να το πιει ή όχι και γνωρίζει πολύ καλά τις συνέπειες).Διότι δεν μπορεί κανείς να λέει "αγόρασα σπίτι με μηνιαία υποθήκη 3.000 δολάρια, το εισόδημά μου ήταν τότε 2.500 δολάρια το μήνα και τώρα νομίζω ότι φταίει η τράπεζα που μου έδωσε το δάνειο".

    Αμάν πια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Προφανώς ο Λευτέρης έχει δίκιο. Το πώς φθάσαμε σε αυτή την κρίση δεν νομίζω ότι είναι ένα ιδιαίτερα περίπλοκο θέμα και μάλλον εύκολα εξηγείται. Νομίζω υπάρχει μια φράση που περικλείει όλη την ουσία αυτού που συνέβει, και πάντα μπορεί να συμβεί και να ξανα-συμβεί:

    "Όταν όλοι χωρεύουν τότε δεν μπορείς παρά να χωρέψεις και εσύ".Αυτό, υπάρχει ένα "επιτόκιο" (μια πολιτική, τέλος πάντων) που να μπορεί να το εμποδίσει;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. "…υπάρχει ένα "επιτόκιο" (μια πολιτική, τέλος πάντων) που να μπορεί να το εμποδίσει;"Όχι. Χαμηλό, προβλήματα. Υψηλό, πάλι προβλήματα. Λύση: προσωπική οικονομική υπευθυνότητα. Μέσω βασικής οικονομικής επιμόρφωσης από τα σχολεία.
    Εδώ ο πληθυσμός ήταν άσχετος σε βασικά οικονομικά ("οι τιμές των σπιτιών δεν θα πέσουν ποτέ", ή "το χρηματιστήριο είναι η καλύτερη μακροπρόθεσμη επένδυση"). Όσοι είχαν κοινή λογική και λίγη σοφία από τους παλιούς δεν την πάτησαν.

    Επίσης:

    Από πότε αρχίσαμε να πιστεύουμε ότι σε δύο μόλις γενιές εξελίχθηκε η ανθρωπότητα τόσο πολύ, ώστε να εργαζόμαστε τις μισές ώρες κάθε βδομάδα και να έχουμε και τέλεια ασφαλιστικά συστήματα;
    Όλα αυτά τα συστήματα είναι καινούργια. Γιατί απαιτούμε να είναι τέλεια; Πώς θα πληρωθούν όλα αυτά;
    Α, μάλιστα! Βρήκαν τη λύση οι αγορές και οι πολιτικοί: θα δανειστούμε από τους Κινέζους.

    Άρχισε η κρίση το 2009;Όχι. Το να είναι ακριβά τα σπίτια, είναι κι αυτό κρίση. Λένε σήμερα: «Πέφτουν οι τιμές των ακινήτων»;
    E, κι από πότε είναι κακό αυτό; Δηλαδή όταν ο φτωχός μπορεί κι αυτός ν' αγοράσει σπίτι, είναι κακό αυτό;

    Η κρίση άρχισε το 2002, όταν οι τιμές των ακινήτων και υπηρεσιών υγείας αυξήθηκαν τόσο ώστε να στείλουν στο περιθώριο μεγάλες ομάδες πληθυσμού και να εξαναγκάσουν τους υπόλοιπους να δανειστούν μέχρι αηδίας για να μην περιθωριοποιηθούν κι αυτοί.Και μια τελική σκέψη:
    Τη σήμερον ημέρα, ο Τάκης (υποθετικό όνομα), αντί να βρει μια γλυκιά και θελκτική γυναίκα να ζήσει μαζί της και να ευχαριστηθεί τη ζωή του χωρίς να χρειάζεται χημικά, παραμένει με αυτήν που έχει και που προφανώς δεν ταιριάζει και αντισταθμίζει τα προβλήματα με prozac και viagra.

    Με δυο λόγια, μάθαμε όλοι να καταφεύγουμε σε επιδιορθώσεις προβλημάτων που προκαλούμε οι ίδιοι («θα αγοράσω πάρα πολύ φαγητό και μετά θα αγοράσω επιπλέον και χάπια αδυνατίσματος»).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. ΣΕ ΤΙ ΔΙΑΦΕΡΕΙ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΈΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
    ΑΠΟ ΤΗΝ ΖΟΥΓΚΛΑ;
    Ο Ανδριανόπουλος σκέπτεται ως εξής: Οι αγορές δεν αποτυγχάνουν ποτέ, αποτυγχάνει ο οποιοσδήποτε άλλος, οι... άνθρωποι, οι μάνατζερ, το κράτος, κτλ και σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς πρέπει να τιμωρηθούν και να αφεθούν γιγάντιες τράπεζες και ασφαλιστικοί οργανισμοί να καταρρεύσουν, ωσάν να μην είναι όλοι αυτοί η ίδια η αγορά και να μην έχει διαμορφωθεί η αγορά και μέσω αυτών.

    Αυτή είναι η λογική της Ζούγκλας κατά την γνώμη μου. Προφανώς αν αφήσουμε τα πάντα να καταρρεύσουν τελικά θα επέλθει μια ισορροπία, αυτό είναι σωστό, αλλά με τι κόστος, ανθρώπινο κόστος, δυστυχία ακόμη και πόλεμο;

    Όλη η ουσία μιας πολιτισμένης κοινωνίας είναι ακριβώς αυτό, να αποφεύγει τον νόμο της ζούγκλας. Να κάνει λάθη ακόμη και πολύ σοβαρά που την κλυδωνίζουν μεν, αλλά να μην καταφεύγει ή να εγκαταλείπεται στην λογική της ζούγκλας. Να έχει ένα τρόπο, μια δικλείδα ασφαλείας, και εφόσον είναι αυτό εφικτό, να παραμένει πολιτισμένη, όσο γίνεται περισσότερο.

    Δηλαδή να αποφεύγει να επιβεβαιώνει την θεωρία του Μάλθους, όπου όταν δημιουργείται υπερπληθυσμός σε μια περιοχή και δεν επαρκούν οι πόροι της για να τον θρέψουν, τότε ενσκήπτει πείνα, πόλεμος, σφαγές δυστυχία, θάνατος, μετανάστευση (αν είναι δυνατόν) ώστε και πάλι ο πληθυσμός να μειωθεί και να επέλθει και πάλι η ισορροπία: Του Ανδριανόπουλου.

    Είναι σαφέστατα αποδεκτό ακόμη και αναγκαίο να καταρρέουν κάποιοι αρκεί να μην καταρρέει όλο το σύστημα, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα για ένα μαξιλαράκι κατά την πτώση, να χάνεται μια μάχη και όχι ο πόλεμος για την ζωή, να υπάρχουν περιθώρια κοινωνικής αλληλεγγύης. Δηλαδή εφόσον διασφαλίζεται όσο το δυνατόν ότι δεν θα καταλήξουμε ζούγκλα. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια το παιχνίδι μπορεί να συνεχίσει να είναι πολιτισμένο, ακόμη και με καταρρεύσεις. Αλλά όταν κινδυνεύει να χαθεί ο πολιτισμός, τότε όλες οι σειρήνες του κινδύνου πρέπει να ηχήσουν. Αν το σύστημα έχει προβλήματα και κινδυνεύει να καταρρεύσει τότε ας τα εντοπίσουμε, ας μάθουμε από αυτά, ας πάρουμε μέτρα σταδιακά για να το διορθώσουμε και να το αναπροσαρμόσουμε, αλλά το πλέον λογικό για ένα πολιτισμένο άνθρωπο είναι να προσπαθήσει να πέσει όσο γίνεται πιο πολύ στα μαλακά, δηλαδή συντεταγμένα και με τάξη, με τις λιγότερες δυνατές απώλειες.

    Και σε μια πολιτισμένη κοινωνία οι κλυδωνισμοί μπορεί να είναι αναπόφευκτοι καθώς οι άνθρωποι αναζητούν τις καλύτερες δυνατές ισορροπίες και νέα δεδομένα μπαίνουν στο πεδίο της δραστηριότητάς τους, αλλά ας τους ξεπερνάμε με τις λιγότερες δυνατές συνέπειες, ας επιλέγουμε από την ζούγκλα που τιμωρεί με φρικτό θάνατο τους μαύρους που δεν βρίσκουν αρκετό νερό και φαϊ στην Αφρική, το αμέσως μικρότερο κακό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Με μία πιο προσεχτική ματιά μπορεί να διαπιστώσει κανείς τα κενά του κειμένου. Τα κράτη φταίνε για την κρίση??? Δε μας εξηγεί πως? Ενδεχομένως με την πολιτική των επιτοκίων. Αλλά είναι έτσι? Τα επιτόκια αν δεν κάνω λάθος διαμορφώνονται από την αγορά. Οι κεντρικές τράπεζες ρυθμίζουν το παρεμβατικό επιτόκιο. Δηλαδή για την ΕΚΤ το επιτόκιο που δανείζει τις εμπορικές τράπεζες έναντι εγγυήσεων ή το επιτόκιο το οποίο «εισπράττουν» οι τράπεζες όταν τοποθετούν τα διαθέσιμα τους στην ΕΚΤ. Ανάλογα λειτουργεί και η FED. Τα επιτόκια όμως δεν είναι μόνο 3-4 που παρεμβαίνουν οι κεντρικές τράπεζες. Είναι πολλά περισσότερα και αυτά καθορίζονται από τις αγορές. Οι κεντρικές τράπεζες απλά δίνουν ένα ρυθμό στην όλη κατάσταση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης, αν και οι κεντρικές τράπεζες είχαν ρίξει πολύ τα παρεμβατικά επιτόκια, οι «αγορές» αντιδρούσαν με αποτέλεσμα το Euribor να απέχει κατά πολύ από τα παρεμβατικά. Έστω και αν τα επιτόκια που καθορίζουν οι κεντρικές τράπεζες ακολουθούσαν φθίνουσα πορεία, οι «αλάνθαστες» αγορές θα έπρεπε να είχαν εντοπίσει τους κινδύνους και αυτή η πτώση δε θα ήταν γενικευμένη.
    Ακόμα και οι ιδιωτικές εταιρίες για Credit Rating (Moodys, Fitch, S&P) θα έπρεπε επίσης να είχαν εντοπίσει τους κινδύνους, αλλά για ακόμα μία φορά απέτυχαν παταγωδώς. Το ίδιο έγινε και το 1997-98 όπου πριν ξεσπάσει η κρίση στη Ν.Α. Ασία είχαν πολύ ψηλά score στους ασιατικούς τίγρεις, το ίδιο και με την Enronn, τα ίδια και με τη φούσκα των dot.coms. Τα ίδια και τα ίδια….
    Άλλες κρατικές παρεμβάσεις…. Ενδεχομένως οι νόμοι που ψηφίστηκαν στις Η.Π.Α. για να στηρίξουν την απόκτηση κατοικίας. Το «φιλόδοξο» πρόγραμμα του Bush ώστε να αποκτήσει κάθε αμερικάνος ιδιόκτητο σπίτι. Αλλά και αυτό έγινε γιατί στις Η.Π.Α. δε μπορεί να διανοηθεί κανείς την ύπαρξη ενός Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας. Έπρεπε το χρήμα για την απόκτηση κατοικίας να περάσει από τις ιδιωτικές τράπεζες…να το διαχειριστεί η αγορά, που απέτυχε παταγωδώς στη διαχείριση του. Ή μήπως οι τράπεζες στην Αμερική είναι δημόσιες??? Γιατί στη Σουηδία δεν είχαμε ανάλογη κρίση, όπου δραστηριοποιείται έντονα ο αντίστοιχος ΟΕΚ και τα χρήματα για την απόκτηση κατοικίας διαχειρίζονται από το κράτος στοχευμένα.

    Μη ξεχνάμε όμως ότι ο Bush ήταν ο νεο-συντηρητικός πετρελαιάς, ο οπαδός της οικονομίας της προσφοράς και των νεοφιλελεύθερων ιδεών. Για αυτό άλλωστε έκοψε και τους φόρους στα μεγάλα εισοδήματα για να μεγεθυνθεί η οικονομία. Λες και τη ζήτηση τη στηρίζουν τα μεγάλα εισοδήματα και όχι τα λαϊκά. Το διαθέσιμο εισόδημα που προέκυψε από αυτές τις φοροαπαλλαγές κατευθύνθηκε σε αποταμίευση και σε πολυτελείς αγορές και έτσι δε στηρίζεται η μαζική κατανάλωση, για να αυξηθεί το ΑΕΠ. Και το χειρότερο κατευθύνθηκε σε κερδοσκοπία…ακίνητα, μετοχές, CDO’s κλπ κλπ. γεγονός που διόγκωσε τις φούσκες. Τα «λάθη» και τις παραλείψεις του Bush θα πρέπει να τα χρεωθούν οι προοδευτικοί άνθρωποι???

    Λες αλλού οι τράπεζες «υποχρεώθηκαν» σε εκδόσεις αφερέγγυων δανείων. Μα αν είναι δυνατόν…Ποιος τις υποχρέωσε τις τράπεζες???Το κράτος? Το κράτος έλεγε στη Citibank να δανείζει στους φτωχούς. Φιλανθρωπικό ίδρυμα είναι η Citibank? Το κράτος πίεζε τη Lehman να αγοράζει ότι το τοξικό κυκλοφορούσε στην αγορά…Εδώ στην Ελλάδα την περίοδο εκείνη, και έξω από τράπεζα να περνούσε κανείς σε άρπαζε ο υπάλληλος από το μπράτσο και σε έβαζε μέσα για να σου δώσει στεγαστικό δάνειο. Το κράτος βάζει τους εξαντλητικούς και ανέφικτους στόχους στους τραπεζικούς υπαλλήλους. Το κράτος διοργανώνει ακόμα και εβδομαδιαία Meeting για να συζητηθεί η επίτευξη των στόχων.

    Τώρα για τις φούσκες. Συνιστώ εκτός από τους συγγραφείς που ανέφερες να διαβάσεις μετακεϋνσιανούς συγγραφείς (Post Keynesian Monetary Economics) για την ενδογενή προσφορά του χρήματος, γιατί τελικά μήπως και οι κεντρικές τράπεζες δεν είναι αυτές που την καθορίζουν, αλλά είναι το τραπεζικό σύστημα. Άρα για τις φούσκες να αναζητήσεις την ευθύνη στο ΙΔΙΩΤΙΚΟ τραπεζικό σύστημα και στις αγορές.

    Αμάν πια με αυτό το μύθο των αγορών. Μη ξεχνάτε τη Χιλή, την Αργεντινή, τη Νέα Ζηλανδία και τα λοιπά αποτυχημένα νεοφιλελεύθερα πειράματα. Ποιος ήταν σύμβουλος του δικτάτορα Πινοσέτ στη Χιλή που οδήγησε στο οικονομικό θαύμα του 80. Μήπως ο νομπελίστας που αναφέρεις. Αλλά γιατί όχι και η Μ. Βρετανία? Ευημερεί σήμερα??? Υπάρχει κοινωνική συνοχή, υπάρχει κοινωνική κινητικότητα? Αυξήθηκε το ποσοστό των φτωχών και των εξαθλιωμένων σε σχέση με πριν το 80? Σε ένα μόνο φαινόμενο οδηγεί ο νέο φιλελευθερισμός στο να κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους. Το κράτος έχει αναδιανεμητικό ρόλο και μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ευημερία το λαό.


    «…η αυξανόμενη επέμβαση του κράτους στην οικονομία σημαίνει ακριβώς ότι η καπιταλιστική οικονομία δεν είναι πια ολοκληρωτικά παραδομένη στις δυνάμεις της αγοράς…Η επέμβαση του κράτους είναι του λοιπού ακριβώς ο παράγοντας αντιστάθμισης των ασταθειών που ήταν απών στον κλασικό καπιταλισμό. Αυξάνοντας ή περιορίζοντας την καθαρή ζήτηση του για αγαθά και υπηρεσίες το κράτος γίνεται ένας ρυθμιστής του επιπέδου της συνολικής ζήτησης και μπορεί ιδιαίτερα να αντισταθμίζει την ανεπάρκεια αυτής της ζήτησης που είναι η πηγή των κρίσεων υπερπαραγωγής…μία κρίση σαν αυτή του 1929 είναι του λοιπού ακατανόητη, έξω από μία συλλογική κρίση τρέλας των καπιταλιστών». (Καστοριάδης, 1979, σ.210-211):

    Σε κανέναν ορθολογιστή δεν αρέσει ο άκρατος κρατισμός. Ο Πλάτωνας όμως έγραψε για την ευνομούμενη Πολιτεία δεν έγραψε για την αγορά. Οι αγορές είναι κατασκεύασμα των ανθρώπων.

    Κλέίνω με ένα σχόλιο του Γκρέυ (1998, σ.56-57):
    «Οι ελεύθερες αγορές δημιουργούνται από την κρατική εξουσία και επιζούν για όσο διάστημα το κράτος καταφέρνει να αποτρέπει την πολιτική έκφραση των ανθρώπινων αναγκών για εξασφάλιση και έλεγχο του οικονομικού κινδύνου…Οι αγορές που υπόκεινται σε περιορισμούς είναι ο κανόνας για κάθε κοινωνία, ενώ οι ελεύθερες αγορές είναι μια επινόηση, προϊόν σχεδιασμού και πολιτικής παρέμβασης».

    Να αντικαταστήσουμε το κράτος με σωστό κράτος και όχι με τις «αλάνθαστες» αγορές…


    Γκρέυ Τζων (1998) Απατηλή Αυγή: Οι αυταπάτες του παγκόσμιου καπιταλισμού για την ελληνική γλώσσα Εκδόσεις Πόλις 1999
    Καστοριάδης Κορνήλιος (1979) Σύγχρονος Καπιταλισμός και Επανάσταση για την ελληνική γλώσσα Κ. Καστοριάδης και ύψιλον/βιβλία, 1987
    Allin Cottrell (1994) “Post Keynesian Monetary Economics: A Critical Survey” Cambridge Journal of Economics, vol. 18 Fall pp. 587–605.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Γράψτε τη γνώμη σας!