Σάββατο, 16 Μαΐου 2009

Το μέλλον της Ελληνικής Οικονομίας

παρέμβαση Στέφανου Μάνου
14/05/2009

Γνωρίζετε ελπίζω ότι διεκδικώ την ψήφο σας στις ευρωεκλογές με τον νέο πολιτικό σχηματισμό «Δράση». Λέω ελπίζω επειδή η κυβέρνηση απαγορεύει στους νέους πολιτικούς σχηματισμούς να προβληθούν στα ραδιοτηλεοπτικά μέσα. Μας φιμώνουν.

Ενώ ασφαλώς η οικονομία επηρεάζεται δυσμενώς από τη διεθνή οικονομική κρίση και κυρίως από την έλλειψη εμπιστοσύνης για τη φερεγγυότητα των τραπεζών, το ελληνικό οικονομικό πρόβλημα είναι κατά τη γνώμη μου κυρίως ελληνικό. Το πρόβλημα γεννήθηκε εδώ και μεγάλωσε εδώ.

Σε τι συνίσταται το πρόβλημα;

Διακρίνω τρεις πλευρές:

τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό

την έλλειψη ανταγωνιστικότητας

την έλλειψη στρατηγικής

Για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό δεν χρειάζεται να πω πολλά. Κάθε μέρα πληροφορούμεθα την υστέρηση των εσόδων και τη δραματική υπέρβαση των εξόδων. Πριν από ένα χρόνο, πολύ πριν εκδηλωθεί η κρίση, διατύπωσα την άποψη ότι το Υπουργείο Οικονομικών είναι σε πλήρη διάλυση και συνέστησα την αυτονόμηση του από το Υπουργείο Οικονομίας και την υπαγωγή του σε ένα ικανό και ισχυρό εξωκοινοβουλευτικό υπουργό. Συνιστά απόδειξη της διάλυσης η παρουσιαζόμενη συγκλονιστική απόκλιση των δαπανών. Είναι απόδειξη της διάλυσης η πλήρης αδυναμία σωστής πρόβλεψης των εσόδων. Όλα αυτά συμβαίνουν διότι στο ελληνικό χώρο δεν υπάρχει πια μέτρημα. Κανένας δεν μετράει, οτιδήποτε. Είμαστε μια χώρα για την οποία δεν υπάρχουν στοιχεία.

Τι θα έκανα; Πριν από οποιαδήποτε σοβαρή πρόταση οικονομικής πολιτικής πρέπει να προηγηθεί μια συστηματική καταγραφή της πραγματικότητας. Είναι εδώ μια αποστολή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που από ό,τι διαβάζω θα κάνει ακριβώς αυτό. Θα ζητήσει να ξαναδεί όλα τα δημοσιονομικά μεγέθη των τελευταίων 13 ετών! Είναι φανερό ότι δεν πιστεύουν τίποτε. Με βάση την καταγραφή αυτή θα διατυπώσουν τη γνώμη τους.

Το πρώτο μου βήμα συνεπώς θα ήταν να καταγράψω όλα ανεξαιρέτως τα δημοσιονομικά μεγέθη και τη διαχρονική εξέλιξη τους. Ό,τι θα κάνει και το ΔΝΤ. Πέρα όμως από τα δημοσιονομικά μεγέθη θα κατέγραφα με κάθε λεπτομέρεια την οικονομική κατάσταση στις ΔΕΚΟ, στα νοσοκομεία, στα ασφαλιστικά ταμεία και παντού όπου ξοδεύονται λεφτά των φορολογουμένων.

Το ακριβές και συστηματικό μέτρημα είναι προϋπόθεση οποιασδήποτε βελτίωσης. Το ίδιο το μέτρημα συνιστά βελτίωση.

Το επόμενο ερώτημα είναι: Καλά ποιος θα κάνει το μέτρημα; Τα νοσοκομεία για παράδειγμα δεν έχουν ισολογισμούς. Πως θα γίνει το μέτρημα; Η μόνη δυνατότητα να γίνει γρήγορα είναι η μαζική προσφυγή σε μεγάλες ελεγκτικές εταιρείες. Για τα δημοσιονομικά μπορεί να μας βοηθήσει το ΔΝΤ σε συνεργασία με τη Τράπεζα της Ελλάδας. Πάντως αν δεν γνωρίζουμε την πραγματικότητα είναι πολύ δύσκολο να διαμορφωθεί σωστή πολιτική.

Το χάος, και η έλλειψη ακριβών στοιχείων διευκολύνει το κλέψιμο. Φανταστείτε μια στοίβα χαρτονομίσματα που ποτέ κανένας δεν μέτρησε. Αν κάποιος κλέψει μερικά κατοστάρικα, πως θα ξέρετε ότι λείπουν;

Η πρώτη κίνηση λοιπόν για την αντιμετώπιση του δημοσιονομικού προβλήματος θα ήταν το ακριβές μέτρημα της πραγματικότητας και η εγκατάσταση συστήματος συνεχούς μετρήματος στη συνέχεια.

Με το σωστό μέτρημα θα έχει γίνει το πρώτο βήμα για τον περιορισμό της σπατάλης. Το δεύτερο βήμα θα ήταν ο εντοπισμός συγκριτικών πρακτικών. Η καθιέρωση best practice benchmarks. Διότι δεν φθάνει να γνωρίζω τι είναι η πραγματικότητα, πρέπει να γνωρίζω τι θα έπρεπε να είναι. Για παράδειγμα η Ελλάδα απασχολεί 150.000 εκπαιδευτικούς για 1.200.000 παιδιά. 8 παιδιά για κάθε εκπαιδευτικό. Επειδή οι δημόσιοι εκπαιδευτικοί δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους υπάρχουν και άλλοι 150.000 εκπαιδευτικοί στα φροντιστήρια. Έτσι συνολικά 300.000 εκπαιδευτικοί εκπαιδεύουν 1.200.000 παιδιά. Ένας εκπαιδευτικός για κάθε 4 παιδιά. Ο κ. Παπαθανασίου δήλωσε ότι θα περικόψει τις κρατικές δαπάνες με εξαίρεση τις δαπάνες για την παιδεία. Γι αυτό θα προσληφθούν το 2009, 7.000 νέοι εκπαιδευτικοί. Στην Φινλανδία όμως που θεωρείται υποδειγματικά καλή η μέση και κατώτερη παιδεία αντιστοιχούν 28 παιδιά σε κάθε εκπαιδευτικό. Τώρα που το ξέρετε και αυτό σας φαίνεται λογικός ή ασυνάρτητος ο κ. Παπαθανασίου;

Συνεπώς μέτρημα, μέτρημα , μέτρημα παντού και benchmarks. Σύγκριση και γρήγορη προσαρμογή στα καλύτερα πρότυπα. Για τα δημοσιονομικά σε περίοδο κρίσης η δική μου συνταγή για την Ελλάδα είναι ο κατακόρυφος περιορισμός της σπατάλης.

Μια ιδιόμορφη πλευρά του μη μετρήματος είναι ότι δεν έχουμε σαφή εικόνα του ποιος παίρνει τα λεφτά των δαπανών. Υποστηρίζω ότι χιλιάδες πεθαμένοι «εισπράττουν» τη σύνταξη τους. Χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι εισπράττουν 2,3, 5, 15 αμοιβές από το δημόσιο και ποτέ δεν έχουν διασταυρωθεί τα στοιχεία αυτά. Τα περισσότερα ασφαλιστικά ταμεία δεν γνωρίζουν πόσοι είναι ασφαλισμένοι σε αυτά και πόσοι συνεισφέρουν. Τα ίδια ταμεία δεν μπορούν να απαντήσουν στο ερώτημα πόσα λεφτά μπαίνουν ούτε πόσα έπρεπε να μπαίνουν. Το ίδιο ισχύει για όσα βγαίνουν. Όλα αυτά στον αιώνα του ηλεκτρονικού υπολογιστή.

Ενώ η αντιμετώπιση του δημοσιονομικού προβλήματος είναι εφικτή σε σύντομο σχετικώς διάστημα από μια κυβέρνηση που θέλει να το αντιμετωπίσει αποφασιστικά, το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας είναι πολύ πιο δύσκολο και απαιτεί περισσότερο χρόνο.

Το ερώτημα που θέτω είναι το εξής: Γιατί στο σούπερ μάρκετ πωλούνται μπρόκολα Ιταλίας που είναι φθηνότερα από τα μπρόκολα της Θήβας. Φαίνεται ίσως απλοϊκό ερώτημα, αλλά κατά τη γνώμη μου περικλείει όλα τα προβλήματα της ελληνικής περιορισμένης ανταγωνιστικότητας. Προβλήματα παιδείας, προβλήματα οργάνωσης, προβλήματα υποδομής, προβλήματα θεσμών, προβλήματα κρατικογενούς κόστους, προβλήματα μεθόδων, προβλήματα μεταφορών, κλπ. Δεν θα σας προτείνω τι θα έκανα για την αντιμετώπιση κάθε τέτοιου προβλήματος. Δεν το επιτρέπει ο χρόνος αφενός και δεν νομίζω ότι θα σας ενδιέφερε αφετέρου. Δεν θα σας ενδιέφερε φοβάμαι, επειδή οι λύσεις των προβλημάτων αυτών απαιτεί χρόνια συστηματικής και επίμονης προσπάθειας και συνεπώς δεν ανταποκρίνεται στο μικρό χρονικό ορίζοντα της ελληνικής κοινωνίας. Τι δεν θα έκανα; Δεν θα έχανα τον καιρό μου σε τσακωμούς με τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα για να δεχθούν να μειώσουν τις αυξήσεις που συμφώνησαν με τους εργοδότες τους. 1% ο πληθωρισμός και 6,5% οι αυξήσεις. Άρα μείωση ανταγωνιστικότητας. Δεν θα διόρθωνα όσα συμφωνήθηκαν. Θα κοιτούσα τι θα γίνει στο μέλλον.

Θα κλείσω με μια αναφορά στη στρατηγική για την ανάπτυξη της Ελλάδας. Η απουσία στρατηγικής οδηγεί σε διασπάθιση χρημάτων και προσπαθειών. Λίγο από δω, λίγο από κει και πουθενά αρκετά.

Θα σας μιλήσω για τα πλεονεκτήματα που – κατά τη γνώμη μου - διαμορφώνουν τις ευκαιρίες για την Ελλάδα.

Κατά τη γνώμη μου, τρία είναι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα στα οποία μπορεί η Ελλάδα να στηρίξει μια μακροχρόνια προοπτική ανάπτυξης. Το Περιβάλλον, ο Πολιτισμός και η Παιδεία. Τα τρία Π.

Το περιβάλλον, δηλαδή η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, το κλίμα της και η θάλασσα είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα της Ελλάδας. Αν το προσέξουμε, αν το περιποιηθούμε σωστά μπορεί να είναι ισχυρό πλεονέκτημα στις μελλοντικές δεκαετίες και αιώνες. Υπάρχουν χώρες πλούσιες σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Τα αποθέματα τους όμως θα εξαντληθούν. Το περιβάλλον θα μείνει, ο ήλιος θα εξακολουθήσει να λάμπει, ο άνεμος να πνέει και η θάλασσα δεν θα εξατμιστεί.

Κατά τη γνώμη μου στα χαρακτηριστικά του ελληνικού περιβάλλοντος πρέπει να στηρίξουμε τη μελλοντική μας στρατηγική ανάπτυξης.

Η φύση του ελληνικού περιβαλλοντικού πλεονεκτήματος οδηγεί στην κατεύθυνση δραστηριοτήτων τουρισμού, οικιστικής ανάπτυξης, εξειδικευμένης γεωργίας. Οδηγεί επίσης προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει σημαντικός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας από αστείρευτες ανανεώσιμες πηγές.

Ο τουρισμός συμβάλλει ήδη στο ΑΕΠ κατά 18%. Αν λάβετε υπόψη σας ότι οι Κύπριοι έχουν καταφέρει να ‘βγάζουν’ από κάθε τουρίστα 3 φορές περισσότερα από ό,τι εμείς, θα καταλάβετε τι απίστευτες προοπτικές υπάρχουν ακόμη.

Το περιβάλλον, με όλες του τις πτυχές, πρέπει να είναι ο ένας από τους πυλώνες στους οποίους θα στηριχτεί η ανάπτυξη της Ελλάδας.

Ο δεύτερος πυλώνας στον οποίο μπορούμε να στηρίξουμε την ανταγωνιστική μας παρουσία και τη μελλοντική μας ανάπτυξη είναι ο πολιτισμός.

Η πλούσια ελληνική ιστορία στηρίζεται σε τρεις μεγάλες περιόδους: Την κλασσική και ελληνιστική, τη βυζαντινή και ορθόδοξο και τη σύγχρονη. Κάθε μια περίοδος έχει στοιχεία που αν αξιοποιηθούν σωστά μπορούν να συμβάλλουν στην ανταγωνιστικότητα της σύγχρονης Ελλάδας και έτσι στην οικονομική ανάπτυξη. Σκεφτείτε, όσο και αν αυτό σας ξενίζει, τις περιόδους αυτές σαν πανίσχυρες εμπορικές μάρκες. Εμπορικές μάρκες που παρακινούν σε συμπεριφορές που μας συμφέρουν. Καθεμιά μπορεί να διαιρεθεί και να αξιοποιηθεί σε κατηγορίες ενδιαφερομένων.

Πριν από μερικά χρόνια με ένα φίλο μου καθόμαστε σε ένα φαστφουντάδικο της Νέας Υόρκης και τρώγαμε ένα σάντουιτς. Το μαγαζί ήταν γεμάτο. Στο τραπέζι ήλθε και έκατσε μια νέα γυναίκα με τον γιο της. Το παιδί μας ρώτησε τη γλώσσα μιλάμε. Ελληνικά του είπα. Για τα επόμενα 30 λεπτά το παιδί αυτό των 10 ετών μας καθήλωσε στο τραπέζι για να μας περιγράψει τα κατορθώματα του Ηρακλή. Είναι ένα μικρό παράδειγμα της δύναμης της ‘μάρκας’ των ελληνικών μύθων. Κάθε χρόνο αποτιμάται σε χρήμα η αξία των μεγάλων εμπορικών μαρκών. Τα τελευταία χρόνια πολυτιμότερη μάρκα θεωρείται η Κόκα Κόλα. Σκεφτείτε: Θα μπορούσε η Κόκα Κόλα να προκαλέσει σε ένα μικρό παιδί τον ενθουσιασμό που του προκάλεσε η επαφή του με δύο άγνωστους έλληνες;

Ενώ η Κόκα Κόλα πληρώνει εκατομμύρια δολάρια για τη στήριξη των Ολυμπιακών Αγώνων, στο Πεκίνο και το 2012 στο Λονδίνο μαζί με τη σημαία της διοργανώτριας χώρας θα κυματίζει η δική μας σημαία και όχι η σημαία της Κόκα Κόλα. Τη δική μας σημαία θα βλέπουν τα δισεκατομμύρια των θεατών. Και δεν θα έχουμε πληρώσει τίποτε.

Τι μπορούμε να στηρίξουμε στη τεράστια δύναμη της ελληνικής ιστορίας; τουρισμό, τέχνη, εφαρμοσμένη τέχνη, αντίγραφα τέχνης, κοσμήματα, αντικείμενα μόδας, υφάσματα, ρούχα, κλπ.

Ο τρίτος πυλώνας είναι η παιδεία. Η εκμετάλλευση του ανθρώπινου πλούτου –εδώ και στο εξωτερικό- . Έχω πολλές φορές γράψει και υποστηρίξει ότι αντί να ξοδεύουμε εθνικούς πόρους για τη στήριξη θνησιγενών επιχειρήσεων θα κάναμε καλύτερα να τους ξοδέψουμε για να προσελκύσουμε μερικά από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου στην Ελλάδα. Για παράδειγμα να ερωτήσουμε το Harvard, το Yale, το Princeton, το Stanford και το Cambridge τι χρειάζονται για να εγκαταστήσουν στην Ελλάδα σχολή αρχαιολογίας ή γενικότερα σχολές κλασσικών και ανθρωπιστικών σπουδών. Υπάρχει οπουδήποτε στον κόσμο καλύτερη τοποθεσία για αρχαιολογικές σπουδές από ό,τι στην Ελλάδα; Δεν θα μπορούσαμε να θέσουμε ως εθνικό στόχο να γίνει η Ελλάδα το σπουδαιότερο κέντρο κλασσικών και ανθρωπιστικών σπουδών στον κόσμο;

Σας μίλησα για τους 3 πυλώνες που μπορούν να στηρίξουν την ανταγωνιστική παρουσία και ανάπτυξη της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή. Τα 3 Π: Περιβάλλον, Πολιτισμός, Παιδεία.

Για να γίνουν αυτά πρέπει όμως να προηγηθεί η αλλαγή των πολιτικών ηγεσιών. Πρέπει επίσης να βάλουμε σε στοιχειώδη τάξη την οικονομία, τη δικαιοσύνη και τη διοίκηση. Να αποκατασταθεί το κράτος δικαίου. Η διοίκηση να υπηρετεί αντί να δυναστεύει. Η οικονομία να παράγει αντί να καταναλίσκει. Είναι πολλά τα πρέπει. Σημαντικό όμως είναι να ορίσουμε στον ουρανό τα άστρα που θα μας καθοδηγούν. Και αυτά είναι το Περιβάλλον, ο Πολιτισμός και η Παιδεία. Ο Oscar Wilde είχε πει ότι ακόμα και άμα πέσεις στον υπόνομο κανείς δεν σε εμποδίζει να κοιτάς τον ουρανό και τ’ άστρα.

Πιστεύω ακράδαντα ότι αν κάνουμε όσα υποδεικνύει η κοινή λογική μπορούμε να ξεπεράσουμε τη τωρινή κρίση με αυτοπεποίθηση, αισιοδοξία, ασφάλεια κι αξιοπρέπεια.

4 σχόλια:

  1. Ολα ωραια στο κειμενο εκτος απο την χρηση της λεξης ανταγωνιστικοτητα που βρισκω ατοπη και εκτροχιαστικη.

    Η Ελλαδα δεν ειναι σε θανασιμο ανταγωνισμο με καποιον, γενικα οι χωρες δεν ειναι σε ανταγωνισμο οπως ειναι ας πουμε οι επιχειρησεις.

    Το προβλημα στην Ελλαδα δεν ειναι η ανταγωνιστικοτητα της (που δεν ξερω καν πως οριζεται) αλλα η παραγωγικοτητα της.

    Περισσοτερα αφηνω να πει ο Πωλ Κρουγκμαν (γνωστος ενιοτε ως κυρια Κρουγκμαν στην Ελλαδα, αλλοτε ως Νομπελιστας Οικονομικων)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. SG Μα το θεμα δεν ειναι μονο τι παραγεις αλλα και με τι κοστος το παραγεις; Αν παραγεις ακριβα δεν μπορεις να ανταγωνιστεις αυτον που παραγει φτηνα. Μονο αμα παραγεις μοναδικα και καινοτομα προιοντα εχεις την δυνατοτητα να πουλας σχετικα ακριβα. Αλλα απο καινοτομια στην Ελλαδα....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Δευκαλιωνα παραγωγικοτητα σημαινει παραγομενο προϊον ανα μοναδα ινπουτ ή συνολο ινπουτς (total factor productivity). Οταν αυξανεται η παραγωγικοτητα "παραγεις φτηνοτερα".

    Ειναι σημαντικο ομως να προσεξεις οτι δεν χρειαζεται να ανταγωνιστουμε κανεναν, απλα να παραγουμε! διαβασε το κεφαλαιο του Κρουγκμαν ή περιμενε σχετικο αρθρο που ετοιμαζω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. ΣΥΜΦΩΝΩ ΜΕ ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΠΡΩΤΗ ΘΕΣΗ ΘΑ ΕΒΑΖΑ ΤΗ ΠΑΙΔΕΙΑ.(ΒΛΕΠΕ ΤΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΙΑΠΩΝΙΑΣ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟ ΤΟΥ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ).
    ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΛΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΧΡΗΖΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ.ΠΧ ΑΝ ΣΤΗ ΓΑΥΔΟ ΥΠΑΡΧΕΙ 1 ΜΟΝΟ ΠΑΙΔΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ?ΤΟ ΑΦΗΝΟΥΜΕ ΧΩΡΙΣ ΔΑΣΚΑΛΟ?ΤΟ ΣΤΕΛΝΟΥΜΕ ΣΤΗ ΚΡΗΤΗ?(ΚΑΙ ΠΟΣΕΣ ΓΑΥΔΟΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Γράψτε τη γνώμη σας!