Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου 2009

Συνεργασία Παπανδρέου – Σαμαρά

Άρθρο του Στέφανου Μάνου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ο Κόσμος του Επενδυτή» στις 12/12/2009.

Πιστεύω ότι ο στόχος της κυβέρνησης να περιορίσει το έλλειμμα του προϋπολογισμού κατά 3,5% του ΑΕΠ το 2010 είναι ανεπαρκής και υποδηλώνει αδυναμία περιορισμού του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ (όπως ορίζουν οι κανόνες της ευρωζώνης) το 2012. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ακολουθεί την ίδια λανθασμένη πολιτική της Ν.Δ.: την ήπια προσαρμογή στολισμένη με γιρλάντες ατέρμονος διαλόγου.

Τι προτείνω; Να αυξηθεί η μείωση του ελλείμματος σε 5,5% του ΑΕΠ το 2010. Δύο μονάδες παραπάνω. Πως; αποκλειστικά με την περικοπή δημοσίων δαπανών ύψους 6 δις ευρώ μέσα στο 2010.

Ποιες δαπάνες πρέπει να περικοπούν και πως θα επιλεγούν; Προτείνω στον κ. Παπανδρέου να καλέσει τον αρχηγό της Ν.Δ. (και όχι τους άλλους αρχηγούς) να συμμετάσχει μαζί με δύο έμπειρα στελέχη της Ν.Δ. σε 7-μελή επιτροπή στην οποία θα μετέχει ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου, ο κ. Παπακωνσταντίνου και δύο άλλα έμπειρα στελέχη που σκοπό θα έχει – μέχρι τις 31.12.2009 – να αποφασίσει ποιες κρατικές δαπάνες ύψους 6 δις ευρώ θα περικοπούν το 2010. Αν ο κ. Σαμαράς αρνηθεί – δραπετεύσει από τις ευθύνες όπως έκανε ο προκάτοχός του – θα έχομε τουλάχιστον κερδίσει τη γνώση του πόση ευθύνη μπορούν να σηκώσουν οι ώμοι του.

Πως κόβονται οι δημόσιες δαπάνες; Για να κοπούν πρέπει πρώτα να τις έχουμε μετρήσει, να γνωρίζουμε που στην πραγματικότητα πάνε τα λεφτά των φορολογουμένων. Δεν φθάνει να γνωρίζουμε που πάνε τα λεφτά, πρέπει ακόμη να γνωρίζουμε – συγκριτικά με άλλους – πόσα ξοδεύουμε εμείς.

Για παράδειγμα: Δεν φθάνει να γνωρίζουμε ότι η δαπάνη μισθοδοσίας στη Τράπεζα της Ελλάδας δεν θα αυξηθεί ενδεχομένως το 2010 σε σχέση με το 2009, πρέπει να γνωρίζουμε πόσους απασχολεί η Τράπεζα της Ελλάδας και πόσους η κεντρική Τράπεζα της Φινλανδίας για να κάνει ακριβώς την ίδια δουλειά.

Πρέπει να γνωρίζουμε επακριβώς τι ξοδεύουμε για τη μισθοδοσία των εκπαιδευτικών, αλλά πρέπει να γνωρίζουμε επίσης πόσους εκπαιδευτικούς πληρώνουμε εμείς ανά μαθητή και πόσους η Φινλανδία. Αν η κοινή γνώμη γνώριζε τα στοιχεία αυτά, η κυβέρνηση θα ντρεπόταν να προγραμματίζει προσλήψεις εκπαιδευτικών.

Προεξοφλώ ότι η επιτροπή θα μάθει ότι παντού, ή σχεδόν παντού, πληρώνουμε 2, 3, ή και 4 φορές περισσότερους από όσους απασχολούν άλλες χώρες της ευρωζώνης για τις αντίστοιχες εργασίες.

Απολύσεις αργομίσθων

Για να περικοπούν οι κρατικές δαπάνες θα πρέπει να κατανοήσει η επιτροπή ότι θα απαιτηθεί ο περιορισμός των απασχολουμένων στο δημόσιο τομέα. Πρέπει δηλαδή να γίνουν απολύσεις; Ναι, διότι αλλιώς δεν θα περιοριστεί η δημόσια δαπάνη (και ας λένε ό,τι θέλουν). Η επιτροπή θα πρέπει μεταξύ άλλων να συμφωνήσει πως θα αποζημιωθούν (όχι άλλες χρυσές εθελούσιες) όσοι απομακρυνθούν από το δημόσιο. Μήπως πρέπει να περιοριστούν οι αποδοχές για να μη γίνουν απολύσεις; Όχι, και πάντως όχι τον πρώτο χρόνο. Πρέπει κατά τη γνώμη μου για λόγους ομαλής λειτουργίας των υπηρεσιών να ασχολείται σε αυτές ο «σωστός» αριθμός υπαλλήλων.

Άρχισα από το πιο δύσκολο επειδή, πάντα κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει περίπτωση ουσιαστικής και γρήγορης περικοπής των δαπανών αν δεν γίνει σημαντική περικοπή των αργόμισθων ή οιονεί αργόμισθων.

Θα πρότεινα στον κ. Παπανδρέου – τώρα που αποφάσισε την απολύτως ελεύθερη και αδάπανη πρόσβαση στο διαδίκτυο της εφημερίδας της κυβέρνησης – να απαγορεύσει από την προσεχή Δευτέρα κάθε κρατική δημοσίευση, ανακοίνωση, διακήρυξη, διαφήμιση σε οποιοδήποτε μέσο (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδα, περιοδικό, κλπ) εκτός από την εφημερίδα της κυβέρνησης. Το ίδιο και για τους ΟΤΑ, τα ΝΠΔΔ και τις ελεγχόμενες από το Δημόσιο ΔΕΚΟ. Δεν γνωρίζω το ύψος της οικονομίας, αλλά είμαι βέβαιος ότι δεν είναι ασήμαντο.

Ο χώρος δεν μου επιτρέπει να επεκταθώ. Θέλω πάντως να τονίσω την ανάγκη άμεσου περιορισμού των κυβερνητικών δηλώσεων και διαβεβαιώσεων και την υποκατάσταση τους με συγκεκριμένες ενέργειες που θα ενισχύσουν την αξιοπιστία της κυβέρνησης αλλά και της Ελλάδας. Τίποτε δεν θα ενισχύσει την αξιοπιστία της Ελλάδας όσο η ειλικρινής συνεργασία Παπανδρέου-Σαμαρά για τον περιορισμό της κρατικής δαπάνης.

Τετάρτη, 9 Δεκεμβρίου 2009

Πτωχεύει ρε το Μισισίπι;

Στο λαϊκό καφενείο των οκτώ, που τα ιδιωτικά κανάλια αποκαλούν «δελτίο ειδήσεων», το σκηνικό γνωστό: λαϊκίζων δημοσιογράφος, γνώστης των πάντων, επιχειρηματολογεί κατά των «κακών ξένων», οι οποίοι «μας έβαλαν στο μάτι» ξαφνικά και αναίτια, υποβαθμίζουν την πιστοληπτική μας ικανότητα για να πλουτίσουν δανείζοντάς μας ακριβότερα, και καταλήγει: «Εμείς δεν πτωχεύουμε! Είμαστε στο ευρώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, δεν γίνεται να πτωχεύσουμε. Πτωχεύει ρε το Μισισίπι;».

Ο δύσμοιρος τηλεθεατής, ανήμπορος να διασταυρώσει αυτά που ακούει, μένει με την εντύπωση ότι το Μισισίπι δεν πτωχεύει. Οφείλουν όλοι να το δανείζουν, ασχέτως αν αυτοί εκεί στο Μισισίπι ζουν με τα δανεικά, δεν παράγουν τίποτε, δεν έχουν καμία προοπτική να αποπληρώσουν αυτά που δανείζονται. Ο τηλεθεατής δε θα μάθει ποτέ ότι η κάθε Αμερικάνικη Πολιτεία που εκδίδει χρέος είναι διαρκώς στο μικροσκόπιο, ότι βαθμολογείται, τα ομόλογά της αναβαθμίζονται ή υποβαθμίζονται ανάλογα με τον προϋπολογισμό της. Ότι τα ομόλογα της Καλιφόρνιας εσχάτως έχουν υποβαθμιστεί λόγω της κακής κατάστασης των οικονομικών της Πολιτείας, και πως αν πάψουν να υπάρχουν αγοραστές για τα ομόλογα αυτά, η Καλιφόρνια θα πρέπει αναγκαστικά να κάνει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό με βάση τα έσοδά της, πράγμα το οποίο σημαίνει δραματική περικοπή εξόδων.

Ο εν λόγω δημοσιογράφος συντηρεί ηθελημένα το μύθο ότι η ένταξή μας στο ευρώ ήταν το τέρμα κάθε προσπάθειας, όχι η αφετηρία μιας δύσκολης πορείας μεταρρυθμίσεων. Ότι τώρα πλέον, που δεν έχουμε δικό μας νόμισμα που να υποτιμάται κάθε τρεις και λίγο, μπορούμε άνετα να μην παράγουμε τίποτα, να ζούμε με χρήματα που μας δανείζουν υποχρεωτικά οι ξένοι, και οι οποίοι θα συνεχίσουν να μας δανείζουν είτε εμείς επενδύουμε τα δάνεια στην παραγωγή, είτε τα κάνουμε Καγιέν και βίλες. Και αν κάποια στιγμή οι δανειστές μας υπονοήσουν ότι πρέπει να σοβαρευτούμε, θα μπορούμε να τους εκβιάσουμε ότι κρατάμε τη σταθερότητα του ευρώ στο χέρι και θα τα τινάξουμε όλα στον αέρα αν μας κόψουν την άνευ όρων χρηματοδότηση...

Αυτοί που πιστεύουν στον παραπάνω μύθο, καθώς και αυτοί που τον συντηρούν στην κοινή γνώμη, φοβάμαι πως σύντομα θα διαπιστώσουν ότι ναι, πτωχεύει και το Μισισίπι! Το ζήτημα είναι γιατί να θέλουν να το ζήσουν για να πειστούν; Στοιχειώδης λογική δεν υπάρχει;

Δευτέρα, 7 Δεκεμβρίου 2009

Τρία πουλάκια κάθονταν ...

Μετά την εκλογή στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας του υποψηφίου, ο οποίος είχε υποσχεθεί ότι το κόμμα του θα παράσχει νομική υποστήριξη στα "παιδιά των stages", έρχεται ο Πρωθυπουργός, ο οποίος βλέπει ότι τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας οφείλονται στις τράπεζες και μας λέει να μην ανησυχούμε, γιατί όλα θα λυθούν με την πράσινη ανάπτυξη*! Ισχυρίζεται, ακόμη, ότι έχει ανοίξει όλα τα μέτωπα (προσκαλώντας για διάλογο).

Φυσικά, κανείς δεν κάνει λόγο για τη μεγαλύτερη πηγή εξόδων και σπατάλης και τη μεγαλύτερη τροχοπέδη στην ανάπτυξη της χώρας: το τεράστιο κράτος. Και είναι εύλογο, καθώς ο Πρωθυπουργός και ο Αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης εκπροσωπούν τα δύο κόμματα που έχουν στήσει αυτό το κράτος. Είναι σίγουρο, μάλιστα, ότι θα αποδίδουν τις απεγνωσμένες εκκλήσεις για περιορισμό του σπάταλου κράτους που έρχονται από το εξωτερικό σε ξένα κέντρα, σε ανάλγητους νεοφιλελεύθερους. Το εξοργιστικό είναι ότι πολλοί από εμάς βιώνουμε, στην καθημερινή μας ζωή, εκτός από την ανικανότητα (που έχουμε συνηθίσει) και την προκλητική σπατάλη του κράτους, η οποία διαρκώς αυξάνεται. Η ευφορία που είχαν προκαλέσει κάποιες συμβολικές κινήσεις της Κυβέρνησης, τις πρώτες ημέρες της θητείας της (όπως η μείωση των εξόδων για τα κρατικά αυτοκίνητα ή των αστυνομικών που "προστατεύουν" δεν-ξέρω-ποιους), η αισιοδοξία ότι ίσως βρεθούν κάποιοι να αντιταχθούν υποτυπωδώς στις τεράστιες σπατάλες που γίνονται, αντικαταστάθηκαν από απελπισία, όταν βλέπουμε μια κυβέρνηση (και την αξιωματική αντιπολίτευση) να μην τολμούν να πουν το προφανές: ότι δεν είναι το τι δεν εισπράττει το κράτος το βασικό πρόβλημα, αλλά το τι ξοδεύει. Ότι μπορεί να ξεζουμίσει όλους τους φορολογουμένους, να πατάξει τη φοροδιαφυγή, να βάλει πεντακόσιες έκτακες εισφορές (και να ελπίζει σε θαύμα, ότι θα αποφύγει τη μαζική μετανάστευση και έξοδο κεφαλαίων από τη χώρα και δεν θα πνίξει την όποια προσπάθεια για ανάπτυξη), αλλά στο τέλος όλα αυτά θα τα σκορπίσει στις προνομιούχες ομάδες που έχει δημιουργήσει η διακομματική διαχείριση των τελευταίων δεκαετιών.

Όποιος θέλει, μπορεί να δει τον φετεινό προϋπολογισμό. Ήδη πολλοί φίλοι έχουν επισημάνει τεράστια κονδύλια για συντάξεις προς θύματα των πολέμων πριν το 1923, για έπιπλα στο Υπουργείο Εξωτερικών κ.λπ. Με την ευκαιρία αυτή, ας κάνουμε κι ένα μίνι-διαγωνισμό: βρείτε τη δαπάνη στον προϋπολογισμό που "βγάζει μάτια" περισσότερο ως εντελώς σπάταλη. Περιμένουμε τα σχόλιά σας ή τα ηλεκτρονικά σας μηνύματα στο Δράστη. Και μετά βλέπουμε πώς θα κατατροπώσουμε και τις κακές τράπεζες.

* Σε επόμενες αναρτήσεις θα ανοίξουμε τη συζήτηση για αυτή την πράσινη ανάπτυξη - τι είναι, τι μπορεί να φέρει, πώς σχετίζεται με την πραγματική αξιοποίηση του Περιβάλλοντος στη χώρα μας - και πώς δεν πρέπει να αποτελέσει μια ακόμη αφορμή για κρατική επιχειρηματικότητα. Αλλά ο Πρωθυπουργός την έχει βρει ως πανάκεια, που θα λύσει όλα μας τα προβλήματα!

Παρασκευή, 4 Δεκεμβρίου 2009

Remember Remember the 6th of December

Η ταινία V for Vendetta ξεκινάει με τη φράση rememeber remember the fifth of November η οποία αναφέρεται στην αποτυχημένη προσπάθεια του Guy Fawkes να ανατινάξει το 1604 το κοινοβούλιο διαμαρτυρόμενος για την τυρρανική βασιλεία του Ιακωβου Ι. Ωστόσο η ταινία λαμβάνει χώρα στην Αγγλία του 2050 στην οποία την εξουσία έχει καταλάβει ένα ακροδεξιό κόμμα υπό την ηγεσία του Adam Sutler o οποίος στερεί από τους πολίτες όλα τα νόμιμα δικαιώματα τους. Την λύση φαίνεται να τη δίνει ο "V" ένας ιδιόρυθμος μασκοφόρος ο οποίος με τη συνδρομή μίας δημοσιογράφου ολοκληρώνει το έργο που άφησε ημιτελές ο Guy Fawkes ανατινάζοντας στην επέτειο της 5ης Νοεμβρίου το κοινοβούλιο της Μεγάλης Βρετανίας.

Αν και οποιαδήποτε σύγκριση του φανταστικού καθεστώτος της ταινίας με την Ελλάδα του 2009 είναι προδήλως παράλογη, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να συμμερίζεται η εγχώρια ακροαριστερά η οποία υποδυόμενη-ατυχώς- τον ρόλο του V είναι έτοιμη για τη δική της επέτειο.

Ένα χρόνο μετά τον τραγικό θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου προετοιμάζεται για την αναβίωση των περσινών. Όσοι κινούνται στον χώρο του πανεπιστημίου μπορούν ήδη να το διαπιστώσουν. Στο τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ λόγου χάρη μία αίθουσα έχε υποστεί σημαντικές φθορές και στην επιφάνεια προβολής του προτζέκτορα το μήνυμα δεν θα μπορούσε να είναι πιο ξεκάθαρο: "Την Κυριακή θα γίνει της Πόπης".

Πέρσι, ο συνδυασμός της χρόνιας δυσλειτουργίας της αστυνομίας , της ανικανότητας του τότε υπουργού εσωτερικών και της πολιτικής ατολμίας οδήγησε στα γνωστά αποτελέσματα. Όπως εύστοχα είχε επισημάνει εκείνη την περίοδο εγκληματολόγος: "η αστυνομία συνήθως δεν λειτουργεί και όταν λειτουργεί το κάνει με βάση τη σκοπιμότητα και όχι τη νομιμότητα". Η προηγούμενη κυβέρνηση πλήρωσε ακριβά (και δικαίως) τα δικά της λάθη στην πολιτική δημόσιας τάξης που ακολούθησε (ή δεν ακολούθησε) και τώρα η νέα ηγεσία του υπουργείου προστασίας του πολίτη (πλέον) θα κληθεί να αντιμετωπίσει μια παρόμοια (;) κατάσταση.

Το στοίχημα που πρέπει να κερδίσει ο κ.Χρυσοχοΐδης είναι διπλό: από τη μία θα πρέπει να αποτρέψει τη δράση των διάφορων παρανομούντων και από την άλλη θα πρέπει να το κάνει με τέτοιο τρόπο που να μην αφήνει σκιές για τον τρόπο λειτουργίας της αστυνομίας. Πέρσι, δυστυχώς, συνέβη το αντίθετο: από τη μία η αστυνομία έμενε απαθής απέναντι σε φαινόμενα πρωτοφανούς βίας και από την άλλη -κατόπιν εορτής και για λόγους επικοινωνίας- στοχοποιούσε ομάδες διαδηλωτών, οι οποίες δεν είχαν καμία σχέση με τα επεισόδια.

Για να αποφευχθούν ανάλογα φαινόμενα φέτος, είναι απαραίτητο η πολιτική του νέου υπουργείου να μην γίνει με όρους επικοινωνίας και να είναι απαλλαγμένη από τα ενοχικά σύνδρομα του παρελθόντος. Ο κ. Χρυσοχοΐδης φαίνεται να αντιλαμβάνεται μέχρι στιγμής την σημασία αυτών των δύο προυποθέσεων. Η πίεση όμως που θα του ασκηθεί τις επόμενες μέρες θα είναι πολύ μεγαλύτερη και θα πρέπει να αποδείξει ότι εννοεί όσα έχει πει μέχρι τώρα.

Μετά την οικονομία έρχεται στην επιφάνεια -με αφορμή την τραγική αυτή επέτειο- το άλλο μεγάλο μεγάλο ζήτημα εξαιτίας του οποίου έπεσε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, αυτό της ασφάλειας. Στα δημοσιονομικά το Πασοκ αποφάσισε (μέχρι στιγμής τουλάχιστον) να ακολουθήσει την συνταγή της ''ήπιας προσαρμογής'' αγνοώντας την κρισιμότητα της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε. Αν ακολουθήσει πολιτική....ΝΔ και στο ζήτημα της ασφάλειας τότε οι πολίτες δεν θα του συγχωρήσουν και δεύτερο deja vu. Διότι όπως γνωρίζουν καλά οι σινεφίλ δεν υπάρχει τίποτε χειρότερο από το sequel μίας κακής ταινίας.

Τετάρτη, 2 Δεκεμβρίου 2009

Η άχρηστη απασχόληση ως συνταγή καταστροφής

Το Ταμείο Νομικών, αυτό που προσφάτως συγχωνεύθηκε υπό την ομπρέλα του ΕΤΑΑ, χωρίς όμως να αλλάξει κάτι στις δομές και τη λειτουργία του, στεγάζεται σε ένα τεράστιο κτίριο στο κέντρο της Αθήνας. Σε ένα γκισέ του, εργάζεται μια υπάλληλος με αποκλειστικό αντικείμενο την πώληση ενσήμων. Ένσημα είναι μικρά αυτοκόλλητα χαρτάκια, σαν γραμματόσημα, τα οποία οι νομικοί κολλάνε σε αιτήσεις, εξώδικα, δικόγραφα, κλπ. Στο τέλος του χρόνου, οι νομικοί αφαιρούν την αξία των ενσήμων όλης της χρονιάς από τις ασφαλιστικές τους εισφορές και καταβάλλουν τη διαφορά στο Ταμείο. Δηλαδή τα ίδια χρήματα εισπράττει το Ταμείο, με ή χωρίς ένσημα. Με άλλα λόγια, αν κάποιος καταργούσε ολόκληρη τη διαδικασία των ενσήμων, δε θα άλλαζε κάτι στα έσοδα του Ταμείου. Και όμως, κανείς δεν τα καταργεί, το Ταμείο πληρώνει μία (τουλάχιστον) υπάλληλο να κάνει αποκλειστικά αυτή τη δουλειά, συν το χώρο εργασίας, θέρμανση, καθαριότητα...

Είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα άχρηστης γραφειοκρατίας, τα οποία πληρώνουμε όλοι μας, μέσω εισφορών, φορολογίας, ταλαιπωρίας... Χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι έχουν σήμερα τέτοιου είδους αντικείμενο εργασίας, το οποίο όχι μόνο είναι άχρηστο, αλλά επιβαρύνει κιόλας τον παραγωγικό ιστό της χώρας. Αν τους συγκεντρώσουμε όλους μαζί, θα δούμε ποιές είναι οι δαπάνες που κάθε χρόνο η εκάστοτε Κυβέρνηση θεωρεί «ανελαστικές» κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού.

Οι φωνές που αντιλέγουν ότι δεν μπορούμε να τους απολύσουμε, διότι έτσι θα αυξήσουμε την ανεργία, έχουν ακριβώς όση λογική θα είχε η πρόταση να προσλάβει το κράτος όλους τους άνεργους της χώρας, με σκοπό να σκάψουν όλο τον Υμηττό και με αυτόν να μπαζώσουν τη θάλασσα. Στην κομμουνιστική Αλβανία επαίρονταν για τη μηδενική τους ανεργία, όταν άνοιξαν τα σύνορα όμως δεν έμεινε κανείς! Φαίνεται ότι εδώ την έχουμε ακόμα πρότυπο...

Η ανεργία είναι ένα πρόβλημα, η συγκάλυψή της όμως σε εργασία με άχρηστο αντικείμενο είναι ακόμα μεγαλύτερο. Δύο συνταγές πολιτικής υπάρχουν: η μία ζητεί να εξορθολογιστούν οι διαδικασίες του δημοσίου, να περιοριστεί η γραφειοκρατία, να γίνουν οργανογράμματα που υπηρετούν και διευκολύνουν τον πολίτη, και δεν τον απομυζούν, και όσοι περισσέψουν από αυτά, να εισπράξουν την αποζημίωσή τους και να πάνε στο καλό. Το σοκ θα ξεπεραστεί με το να κινητοποιηθούν οι δημιουργικές τους δυνάμεις, να σκεφτούν να παράγουν κάτι που μπορεί να πουληθεί, να εξαχθεί, να φέρει χρήμα, να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Αυτό θα απογειώσει την οικονομία, τόσο με τη δραματική μείωση των δαπανών, όσο και με πραγματική ανάπτυξη. Η άλλη συνταγή θεωρεί ανελαστικό το δημόσιο όπως είναι σήμερα, δεν επιχειρεί καμία εξοικονόμηση δαπανών από πουθενά, αυξάνει συνεχώς τους φόρους, που όμως καταλήγουν σε μαύρη τρύπα, καθώς τα δανεικά και οι τόκοι αυξάνουν πιο γρήγορα, ανέχεται και δεν τιμωρεί αυστηρά το μαύρο χρήμα και τη διαφθορά, εν τέλει οδηγεί τους πάντες να παρατήσουν κάθε παραγωγική δραστηριότητα και να θέλουν να μπουν στο Δημόσιο για να τους πληρώνουν οι άλλοι και να μην κάνουν τίποτα.

Η πρώτη είναι συνταγή κοινής λογικής, είναι πρόγραμμα δράσης. Η δεύτερη είναι η συνταγή που ακολουθεί από χρόνια το πολιτικό μας σύστημα, και που σήμερα λίγο-πολύ υποστηρίζουν όλα τα κοινοβουλευτικά μας κόμματα. Για μένα είναι συνταγή καταστροφής: αν δεν αλλάξουμε άμεσα τακτική για να αποτρέψουμε αυτή την καταστροφή, είμαστε καταδικασμένοι να τη ζήσουμε...