Παρασκευή, 24 Μαΐου 2013

Πέντε σκέψεις για το ρόλο του κράτους και το κράτος που θέλουμε

Επιχειρώντας να συμβάλω στο διάλογο που ξεκίνησε στο συνεδριακό forum της Δράσης με το κείμενο του Κωνσταντίνου Αλεξάκου, παραθέτω κάποιες σκόρπιες σκέψεις για το πώς θέλω να είναι το κράτος και τι ρόλο θα πρέπει να παίζει.


1. Διαφάνεια


Το κράτος πρέπει να είναι προσιτό στον πολίτη. Όχι μόνο οι παροχές του, αλλά και ολόκληρη η λειτουργία του (με τις απαραίτητες, φυσικά, εξαιρέσεις για λόγους δημόσιας ασφάλειας ή προσωπικών δεδομένων άλλων πολιτών) πρέπει να είναι προσιτή. Τα δημόσια έγγραφα πρέπει να διατίθενται δωρεάν, το σύνολο της νομοθεσίας επίσης. Οι αποφάσεις των οργάνων της διοικήσεως πρέπει να δημοσιεύονται. Η διαβούλευση για τους νόμους να είναι δημόσια, όπως και οι προσκλήσεις για τη στελέχωση του κρατικού μηχανισμού. Η διαφάνεια είναι sine qua non προϋπόθεση για τον πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο των κρατικών λειτουργιών.

2. Το μέγεθος του κράτους δεν μετράει στην ποιότητα και την ποσότητα των παροχών, αλλά μόνο στις δαπάνες που προκαλεί και στα εμπόδια που θέτει

Μεγαλύτερο κράτος σημαίνει ακριβότερο κράτος, αλλά κατά κανόνα όχι αποτελεσματικότερο κράτος. Η διασφάλιση των παροχών του μπορεί να γίνει πολλές φορές από την αγορά (λ.χ. ανάθεση σε ιδιώτες της αποκομιδής απορριμμάτων, σύστημα κουπονιών εκπαίδευσης για την παιδεία) με καλύτερο αποτέλεσμα, μικρότερο κόστος και περισσότερο έλεγχο από τους δέκτες των υπηρεσιών, δηλαδή τους πολίτες. Κατά κανόνα, επίσης, ο αριθμός του προσωπικού είναι αντιστρόφως ανάλογος της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται (βλ. ΙΚΑ). Επιπλέον, τίποτε δεν είναι δωρεάν. Τα πάντα χρηματοδοτούνται από τους φόρους, όχι μόνο των πλουσίων, αλλά και των φτωχών. Είναι ηθικό ένας φτωχός απόφοιτος λυκείου να επιδοτεί, μέσω των φόρων του, την πανεπιστημιακή εκπαίδευση του γόνου μιας πλούσιας οικογένειας; Κι όμως, η "δωρεάν" ανωτάτη παιδεία εκεί καταλήγει.

3. Ο κρατικός έλεγχος δεν ασκείται μόνο μέσω της κρατικής ιδιοκτησίας σε ένα τομέα της οικονομίας

Χρειάζεται να έχουμε κρατική τηλεφωνική εταιρεία, για να διασφαλίζουμε ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε τηλεφωνικό δίκτυο; Αν είναι έτσι, πώς καταφέρνουμε να εξυπηρετούνται οι άγονες γραμμές, χωρίς να έχουμε κρατική ναυτιλία; Η διασφάλιση ότι θα μας αποζημιώνουν οχήματα σε περίπτωση αυτοκινητιστικού ατυχήματος γίνεται με την υποχρέωση όλων των ιδιοκτητών να τα ασφαλίζουν σε ιδιωτικές εταιρείες - πώς θα ήταν η ζωή μας αν όλοι ήμασταν ασφαλισμένοι στο (κρατικό) Επικουρικό Κεφάλαιο; 

4. Οι πολίτες δεν είναι νήπια

Δεν χρειάζεται για κάθε τι να υπάρχει κρατική πιστοποίηση. Φανταζόσαστε να έπρεπε κάθε σπίτι να έχει κρατική πιστοποίηση ότι είναι άνετο; Ή κάθε παπούτσι να είχε επιθεωρηθεί από το Υπουργείο Εμπορίου, για να βεβαιωθεί ότι διαρκεί για τρία χρόνια; Εάν υπάρχει λειτουργικό δικαστικό σύστημα, το οποίο λύνει διαφορές που ανακύπτουν, πολλές από τις προληπτικές επεμβάσεις του κράτους καθίστανται περιττές. Επίσης, οι ιδιωτικές πιστοποιήσεις είναι πολλές φορές πολύ καλύτερες από τις κρατικές. Και, φυσικά, δεν είναι ανάγκη να "επιβάλλεται" πολιτισμός στους πολίτες μέσω της υποχρεωτικής εισφοράς στην ΕΡΤ ούτε να "προστατεύονται" από τυχόν δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται κοντά στις ημέρες των εκλογών. Λίγη παραπάνω εμπιστοσύνη στους ίδιους τους πολίτες δεν θα έκανε κακό.

5. Το κράτος υπάρχει για τους πολίτες, όχι για τους πολιτικούς και τους υπαλλήλους του

Αλλά ποια εμπιστοσύνη να δειχθεί στους πολίτες και για ποιο λόγο, εάν σκοπός του κράτους δεν είναι η εξυπηρέτηση των πολιτών, αλλά το βόλεμα των υπαλλήλων; Όταν τα σχολεία υπάρχουν για τους καθηγητές (και επομένως δεν "νοείται" να ληφθεί ένα μέτρο, που θα μειώσει την ανάγκη για νέες προσλήψεις), όταν τα ασφαλιστικά ταμεία υπάρχουν για τους υπαλλήλους τους (που αντιστέκονται με κάθε τρόπο στη συνένωσή τους), πώς θα μπορούσαμε να περιμένουμε διόρθωση της κατάστασης και πραγματική δικαιολόγηση του ρόλου του κράτους; Όσο πιο μεγάλο είναι το κράτος, τόσο περισσότερο αυξάνεται η δυνατότητα της πελατειακής/ ρουσφετολογικής αξιοποίησής του από τους πολιτικούς και τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που δέχεται η πολιτική τάξη από τη γραφειοκρατία για διασφάλιση του ρόλου της, ακόμη και εις βάρος της κοινωνίας.

Κοντολογίς, θέλουμε ένα κράτος που με το μικρότερο δυνατό μέγεθος παρέχει καλύτερες και πιο στοχευμένες υπηρεσίες και ασκεί το ρόλο του με καινοτόμες μορφές λειτουργίας. Σέβεται την προσωπικότητα των πολιτών του και λειτουργεί αποκλειστικά προς όφελός τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Γράψτε τη γνώμη σας!