Παρασκευή, 24 Μαΐου 2013

Πέντε σκέψεις για το κοινωνικό κράτος

1. Η επάρκεια του κοινωνικού κράτους κρίνεται από την επιλογή των ωφελουμένων και την πραγματική τους ανακούφιση, όχι από τα ποσά που ξοδεύονται


Πολλές φορές η συζήτηση γύρω από το κοινωνικό κράτος περιστρέφεται σε ένα νούμερο (ή τις παραλλαγές του): το ποσό που ξοδεύεται για κοινωνικές δαπάνες, είτε ως απόλυτος αριθμός είτε ως ποσοστό επί του ΑΕΠ. Ο αριθμός αυτός όμως δεν ανταποκρίνεται στην ωφέλεια που δέχονται αυτοί, προς τους οποίους το κοινωνικό κράτος θα έπρεπε να απευθύνεται - οι περισσότερο αδύναμοι, αυτοί που έχουν λιγότερες ευκαιρίες ανάδειξης, αυτοί που αντιμετωπίζουν σοβαρότερα προβλήματα.
Πρώτον, επειδή από τον αριθμό αυτό δεν προκύπτει ποιοι είναι οι ωφελούμενοι του κοινωνικού κράτους. Σε μία κατακερματισμένη κοινωνία, ωφελούμενοι είναι όχι οι περισσότερο αδύναμοι, αλλά κυρίως όσοι έχουν τις πολιτικές προσβάσεις, ώστε να εξασφαλίζουν κρατική στήριξη. Παράδειγμα: είναι αδύναμοι οι δημοσιογράφοι; Κι όμως, εξασφαλίζουν σύνταξη που πληρώνουν όλοι οι άλλοι. Αντιθέτως, ελεύθεροι επαγγελματίες, ακόμη και εάν έχουν ελάχιστο τζίρο, ακόμη κι έαν έχουν μεγάλες ζημίες, πρέπει να πληρώνουν τις ασφαλιστικές τους εισφορές με επαπειλούμενη τη φυλάκιση, εάν δεν τα καταφέρνουν. Και όλοι μαζί, από τους φόρους μας, πληρώνουμε ετήσια κρατική ενίσχυση 600.000.000 ευρώ προς τους συνταξιούχους της ΔΕΗ.
Δεύτερον, επειδή από τον αριθμό αυτό δεν προκύπτει πόσο στοιχίζει η διαχείριση του υποτιθέμενου κοινωνικού κράτους. Δηλαδή μισθοί, κτηριακές εγκαταστάσεις, ρεύμα, αναλώσιμα υλικά κ.λπ. Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι πάνω από το 50% των ασφαλιστικών εισφορών καταλήγουν όχι σε αποθεματικό ή σε συντάξεις, αλλά σε λειτουργικές δαπάνες των αντίστοιχων ταμείων!
Επομένως, αύξηση των "κοινωνικών δαπανών" δεν συνεπάγεται, κατ' ανάγκην, και βελτίωση του κοινωνικού κράτους. Αντιστρόφως, μείωση ή εξορθολογισμός των δαπανών αυτών μπορεί να οδηγήσει και σε πολύ καλύτερες παροχές για τους ωφελουμένους.

2. Οι κοινωνικές παροχές δεν είναι υποχρεωτικό να παρέχονται από κρατικούς φορείς

Ένα απλό παράδειγμα: η κάλυψη της δαπάνης μιας εγχείρισης σε ιδιωτική κλινική είναι εξ ίσου "κοινωνική παροχή" με τη διενέργειά της σε κρατικό νοσοκομείο. Η παροχή κουπονιού προσχολικής αγωγής ομοίως, σε σχέση με τη φοίτηση σε κρατικό βρεφονηπιακό σταθμό. Με άλλα λόγια, μπορεί να συνυπάρχει η αγορά με τις κοινωνικές παροχές και η επιλογή του παρόχου των υπηρεσιών να γίνεται από τον ίδιο τον ωφελούμενο. Μεγάλο κράτος δεν σημαίνει αποτελεσματικό κράτος, σε πολλές περιπτώσεις η διασφάλιση της κοινωνικής παροχής από την πλευρά του κράτους μπορεί να γίνει είτε αποκλειστικά, είτε συμπληρωματικά διαμέσου της αγοράς. Κατά κανόνα, μάλιστα, η δυνατότητα επιλογής του παρόχου εκ μέρους του ωφελουμένου (άρα και κατεύθυνσης της κρατικής ενίσχυσης) οδηγεί σε ανταγωνισμό για την παροχή καλύτερων υπηρεσιών προς όφελος, εν τέλει, του δέκτη των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους.
Στο παραπάνω πλαίσιο, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα μπορεί να υποκαταστήσει μια σειρά από κοινωνικές παροχές εις είδος με πολύ μικρότερο κόστος και μεγαλύτερη ωφέλεια για τους δικαιούχους.

3. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ενιαίο κοινωνικό κράτος, καθώς έχουμε κατακερματισμένη κοινωνία με βάση παλιούς (συντεχνίες) και πρόσφατους (προνομιούχες ομάδες) διαχωρισμούς 



Δεν είναι λογικό το ύψος της ασφαλιστικής παροχής/ της υγειονομικής κάλυψης/ της σύνταξης να εξαρτάται πολύ περισσότερο από το επάγγελμα κάποιου παρά από τις εισφορές που έχει δώσει. Δεν είναι ηθικό να λειτουργούν ταμεία με διαφορετικό επίπεδο διαχείρισης των αποθεματικών τους και, σε πολλές περιπτώσεις, με ενίσχυση από το σύνολο της κοινωνίας διαμέσου των φόρων υπέρ τρίτων, καθ' όσον μάλιστα δεν είναι στην επιλογή του ασφαλισμένου σε ποιο ταμείο θα ενταχθεί, αλλά αυτό είναι νομοθετικώς καθορισμένο. Ειδικά οι φόροι υπέρ τρίτων είναι εκδήλωση ευνοιοκρατίας του συστήματος προς κοινωνικές ομάδες (δημοσιογράφοι, δικηγόροι, μηχανικοί) που μάλλον δεν έχουν και τόσο μεγάλη ανάγκη κοινωνικής υποστήριξης.

4. Η κατάργηση των προκλητικών προνομίων ορισμένων συντεχνιών είναι προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή και την αξιοπιστία του κοινωνικού κράτους


There's no such thing as a free lunch.



Τίποτε δεν είναι δωρεάν, το κοινωνικό κράτος το πληρώνουμε όλοι με τους φόρους μας. Ακόμη κι όσοι έχουν χαμηλό εισόδημα, το πληρώνουν στους φόρους κατανάλωσης (κυρίως ΦΠΑ), ενδεχομένως και σε φόρους επί της ακίνητης περιουσίας. Με ποιο ηθικό έρεισμα μπορεί κανείς να ζητεί από ένα εργάτη να πληρώνει 23% πιο ακριβό ένα ρούχο που θα πάρει, για να μπορεί το κράτος να εξακολουθεί να επιδοτεί τον κοινωνικό τουρισμό κάποιων; Όταν κάποια προνόμια, προς όφελος κυρίως μεσαίων εισοδηματούχων, γίνουν γνωστά, η κοινωνική συνοχή θα απειληθεί.


5. Η αλληλεγγύη των γενεών έχει αντικατασταθεί από ανταγωνισμό των γενεών (βαμπίρ και κανίβαλλοι, κατά Μίμη Ανδρουλάκη)

Το συνταξιοδοτικό σύστημα στη σημερινή, διανεμητική του μορφή καταρρέει. Οι προηγούμενες γενιές έταξαν γι' αυτές συντάξεις, τις οποίες δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει, ειδικά εν μέσω κρίσης, η παρούσα γενιά. Διανεμητικό σύστημα σημαίνει ότι δεν μπορεί να κάνει opt-out, έστω και προσωρινό, ένας επαγγελματίας που δεν μπορεί να συγκεντρώσει τις ασφαλιστικές του εισφορές - επειδή οι τελευταίες δεν αποταμιεύονται για τη δική του σύνταξη, αλλά είναι απαραίτητες για την καταβολή των τρεχουσών συντάξεων. Ένα τεράστιο μέρος του παραγόμενου πλούτου κατευθύνεται προς την καταβολή συντάξεων, τα δικαιώματα επί των οποίων δεν θεμελιώθηκαν ουσιαστικά σε εισφορές ούτε υπολογίσθηκαν (όπως έπρεπε κατά νόμο, από το 1992 κι εφ' εξής) με βάση κάποια αναλογιστική μελέτη, ώστε να διαφανεί η βιωσιμότητά τους, αλλά ορίσθηκαν αυθαίρετα από όσους επιθυμούσαν να διασφαλίσουν για τους ίδιους και τους προστατευομένους τους καλά γηρατειά. Άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία, 45, 50, 55 ετών μπορούν να εξέρχονται της παραγωγικής διαδικασίας και να λαμβάνουν πλήρη σύνταξη - αντί να συμβάλλουν στις εισφορές, αρπάζουν τις παροχές.



Το σημερινό σύστημα δεν μπορεί να διορθωθεί, ούτε καν οι μεταρρυθμίσεις του 2010 που αναγνωρίζουν εν μέρει την πραγματικότητα είναι αρκετές. Χρειάζεται να ανατραπεί. Το κράτος να περιορίσει το ρόλο του στην παροχή σύνταξης με προνοιακό χαρακτήρα και η αναπλήρωση εισοδήματος, μετά τη συνταξιοδότηση, να αφεθεί σε ασφαλιστικά ταμεία που λειτουργούν με μεγαλύτερη ή μικρότερη εποπτεία. Η καθιέρωση της βασικής εθνικής σύνταξης με κατάργηση όλων των υποχρεωτικών ασφαλιστικών εισφορών είναι πλέον μονόδρομος.





Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Γράψτε τη γνώμη σας!